గాంధీని స్మరించుకోవడం అంటే కేవలం నివాళి కాదు

అక్టోబర్‌ 2 — గాంధీని స్మరించుకోవడం అంటే కేవలం నివాళి కాదు

త్యాగం.. సత్యాగ్రహం.. అహింసా పోరాటం.. విమర్శలు.. వ్యతిరేకతలు — భారత స్వాతంత్ర్య చరిత్రలో గాంధీ పాత్రపై సమగ్ర విశ్లేషణ

జగ్గయ్యపేట - అక్టోబర్‌ 2

భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ చరిత్రలో మహాత్మా గాంధీ పేరు ఒక వ్యక్తి పేరుగా మాత్రమే కాకుండా సత్యం, అహింస, ప్రజా ఉద్యమం, త్యాగం, సామాజిక సంస్కరణ వంటి అనేక భావాలకు ప్రతీకగా నిలిచింది. 1869 అక్టోబర్‌ 2న గుజరాత్‌లోని పోర్‌బందర్‌లో జన్మించిన మోహన్‌దాస్ కరమ్‌చంద్ గాంధీ, దక్షిణాఫ్రికాలో జాతి వివక్షను ఎదుర్కొన్న అనుభవాల నుంచి సత్యాగ్రహాన్ని అభివృద్ధి చేసి, 1915లో భారత్‌కు తిరిగి వచ్చారు. 

విదేశాల్లో మొదలైన పోరాటం.. భారత్‌లో జాతీయ ఉద్యమంగా మారింది

దక్షిణాఫ్రికాలో భారతీయులపై వివక్షకు వ్యతిరేకంగా గాంధీ అహింసా పద్ధతులను ప్రయోగించారు. భారత్‌కు వచ్చిన తరువాత చంపారన్‌ రైతుల సమస్య, అహ్మదాబాద్‌ కార్మికుల సమస్య, ఖేడా రైతుల సమస్యలతో ఆయన ప్రజా ఉద్యమాల్లోకి ప్రవేశించారు. 1919లో రౌలట్‌ చట్టానికి వ్యతిరేకంగా సత్యాగ్రహానికి పిలుపునిచ్చారు. అదే కాలంలో జరిగిన జలియన్‌వాలాబాగ్‌ విషాదం బ్రిటిష్‌ పాలనపై దేశవ్యాప్తంగా ఆగ్రహాన్ని మరింత పెంచింది. 

సహాయ నిరాకరణ నుంచి ఉప్పు సత్యాగ్రహం వరకు

1920–22 మధ్య సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం ద్వారా బ్రిటిష్‌ పాలనకు ప్రజల సహకారాన్ని ఉపసంహరించుకోవాలని గాంధీ పిలుపునిచ్చారు. అయితే 1922లో చౌరీచౌరా ఘటనలో హింస చోటుచేసుకోవడంతో ఆయన ఉద్యమాన్ని నిలిపివేశారు. హింస చోటుచేసుకున్న పరిస్థితుల్లో కూడా అహింసా సిద్ధాంతాన్ని వదలకపోవడం ఆయన రాజకీయ విధానంలోని ముఖ్యమైన అంశంగా చరిత్రలో నమోదైంది. 1930లో దండి ఉప్పు సత్యాగ్రహం గాంధీ పోరాట పద్ధతికి ప్రపంచవ్యాప్త గుర్తింపు తెచ్చిన ఘట్టంగా నిలిచింది. సబర్మతి నుంచి దండికి సుమారు 240 మైళ్ల పాదయాత్ర చేసి, బ్రిటిష్‌ ఉప్పు చట్టాన్ని ఉల్లంఘించారు. ఈ ఉద్యమం అనంతరం భారీ సంఖ్యలో ప్రజలు అరెస్టయ్యారు. 

క్విట్‌ ఇండియా — “భారత్‌ విడిచి వెళ్లండి”

1942లో రెండో ప్రపంచ యుద్ధం మధ్యలో కాంగ్రెస్‌ “క్విట్‌ ఇండియా” ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించింది. గాంధీ నాయకత్వంలో సాగిన ఈ ఉద్యమం బ్రిటిష్‌ పాలనపై చివరి దశలో జరిగిన అతిపెద్ద జాతీయ ఉద్యమాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది. ఆగస్టు 9, 1942న గాంధీ అరెస్టయ్యారు. 

త్యాగం మాటల్లో కాదు.. జీవితంలోనే

గాంధీ జీవితంలో జైలు శిక్షలు, నిరాహార దీక్షలు, నిరంతర పర్యటనలు, వ్యక్తిగత సౌకర్యాల త్యాగం కనిపిస్తాయి. విదేశీ వస్త్రాల బహిష్కరణ, ఖాదీ, స్వదేశీ, గ్రామీణ పరిశ్రమలు, అంటరానితనం నిర్మూలన,మహిళా సమానత్వం, హిందూ–ముస్లిం ఐక్యత వంటి అంశాలను ఆయన స్వాతంత్ర్య పోరాటంతో అనుసంధానించారు. 

అయితే గాంధీపై విమర్శలు లేవా? ఉన్నాయి.. అవి కూడా చరిత్రలో భాగమే

గాంధీని కేవలం ప్రశంసలతో మాత్రమే చూడటం ఎంత అసంపూర్ణమో, ఆయనను పూర్తిగా తిరస్కరించడం కూడా చరిత్రను ఏకపక్షంగా చూడటమే అవుతుంది.డాక్టర్‌ బి.ఆర్‌. అంబేడ్కర్‌ తో విభేదాలు ఇందుకు ముఖ్యమైన ఉదాహరణ.1932లో దళితులకు ప్రత్యేక నియోజకవర్గాల అంశంలో గాంధీ, అంబేడ్కర్‌ మధ్య తీవ్ర విభేదాలు వచ్చాయి. గాంధీ నిరాహార దీక్ష చేపట్టగా, అనంతరం పూణే ఒప్పందం కుదిరింది. కులవ్యవస్థ, అంటరానితనం, సామాజిక సమానత్వంపై ఇద్దరి ఆలోచనా విధానాల్లో గణనీయమైన తేడాలు ఉన్నాయి. కులవ్యవస్థపై గాంధీ అభిప్రాయాలు కూడా కాలక్రమంలో మారాయి. ఆయన అంటరానితనాన్ని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించినప్పటికీ, కులవ్యవస్థ/వర్ణవ్యవస్థపై ఆయన వైఖరిని అంబేడ్కర్‌ సహా పలువురు విమర్శించారు. ఆధునిక పరిశోధనలు కూడా గాంధీ రచనల్లో ఈ అంశంపై విరుద్ధతలు ఉన్నాయని చర్చిస్తున్నాయి. 

సుభాష్‌ చంద్రబోస్‌ వంటి నాయకులతోనూ భిన్నాభిప్రాయాలు

స్వాతంత్ర్యం సాధించడానికి ఏ మార్గాన్ని అనుసరించాలి? ప్రజా ఉద్యమమా? మరింత దూకుడైన పోరాటమా? బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వంతో చర్చలు జరపాలా? — ఇలాంటి ప్రశ్నలపై జాతీయోద్యమ నాయకుల మధ్య విభేదాలు ఉండేవి. గాంధీ రాజకీయ పద్ధతి ప్రధానంగా అహింసా సామూహిక ఉద్యమం, నైతిక ఒత్తిడి, ప్రజా భాగస్వామ్యంపై ఆధారపడింది.

గాంధీని వ్యతిరేకించిన మరో తీవ్ర ధోరణి

దేశ విభజన, హిందూ–ముస్లిం సంబంధాలు, ముస్లింల పట్ల గాంధీ అనుసరించిన సామరస్య విధానం వంటి అంశాలపై హిందూ జాతీయవాద వర్గాల్లో తీవ్ర వ్యతిరేకత వ్యక్తమైంది. చివరకు 1948 జనవరి 30న నాథూరాం గాడ్సే గాంధీని హత్య చేశాడు. గాంధీ హత్యకు సంబంధించి గాడ్సే, హిందూ మహాసభ, ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌తో అతని సంబంధాలపై చారిత్రక పరిశోధనల్లో వివిధ వివరాలు, చర్చలు ఉన్నాయి; కాబట్టి ఈ అంశాన్ని రాజకీయ నినాదాలకంటే చారిత్రక ఆధారాల ఆధారంగా చూడాల్సిన అవసరం ఉంది. 

విభజన సమయంలో కూడా శాంతి కోసం పోరాటం

1946–48 మధ్య మతపరమైన హింస చెలరేగిన ప్రాంతాల్లో గాంధీ పర్యటించారు.నౌఖాలి,బెంగాల్‌,బీహార్‌,ఢిల్లీ ప్రాంతాల్లో సామరస్యానికి పిలుపునిచ్చారు.1948 జనవరిలో ఢిల్లీలో మతహింసను ఆపేందుకు నిరాహార దీక్ష చేపట్టారు. 

దయచేసి దీనిని కూడా చదవండి ... https://studiobharat.com/History-Jaggayyapet-rich-But-today-business-booming

గాంధీ వారసత్వం — ప్రశంసలతో పాటు ప్రశ్నలు కూడా

గాంధీని అర్థం చేసుకోవాలంటే ఆయన చేసిన త్యాగాలను గుర్తించడం మాత్రమే కాదు; ఆయనతో విభేదించిన అంబేడ్కర్‌, బోస్‌ వంటి నాయకుల ఆలోచనలను కూడా చదవాలి. ఆయన అహింసా సిద్ధాంతం స్వాతంత్ర్యోద్యమానికి ఇచ్చిన శక్తిని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, కులవ్యవస్థ, రాజకీయ వ్యూహాలు, సామాజిక సంస్కరణలపై ఆయన ఆలోచనలకు వచ్చిన విమర్శలను మరోవైపు పరిశీలించాలి.అదే చరిత్రను వ్యక్తిపూజగా కాకుండా వాస్తవాల ఆధారంగా విశ్లేషించడం.

అక్టోబర్‌ 2 గాంధీ జయంతి సందర్భంగా అసలు ప్రశ్న —

గాంధీని ఎంతగా స్మరించుకున్నామన్నది కాదు.ఆయన చెప్పిన సత్యం, అహింస, సామాజిక సమానత్వం, ప్రజాస్వామ్య విలువలను నేటి భారత సమాజం ఎంతవరకు ఆచరిస్తోందన్నదే.గాంధీ ఒక సమాధానం మాత్రమే కాదుభారత చరిత్రలో నిరంతరం చర్చించాల్సిన ఒక ప్రశ్న కూడా.