ప్రకృతి వనరులపై మితిమీరిన ఒత్తిడికి మూల్యం చెల్లిస్తున్న మనిషి

ఈ పాపం ఎవరిది..?

అడవుల విధ్వంసమా.. కొండల తవ్వకాలా.. గనుల విస్తరణా..?

ప్రకృతి వనరులపై మితిమీరిన ఒత్తిడికి మూల్యం చెల్లిస్తున్న మనిషి.. పశుపక్షాదులు!

జగ్గయ్యపేట:

ఒకప్పుడు కాలానుగుణంగా మారే వాతావరణం.. వర్షాకాలం తర్వాత చల్లబడే వాతావరణం.. నిండుగా ప్రవహించే వాగులు, వంకలు.. భూగర్భంలోకి చేరే వర్షపు నీరు.. పచ్చదనంతో కళకళలాడే కొండలు, గుట్టలు.. ఇవన్నీ సహజ ప్రకృతి చక్రంలో భాగం.కానీ నేడు పరిస్థితులు మారుతున్నాయి.అడవుల నరికివేత.. కొండలు, గుట్టల తవ్వకాలు.. గనుల విస్తరణ.. పట్టణీకరణ.. కాంక్రీట్ నిర్మాణాలు.. భూగర్భ జలాల అధిక వినియోగం.. కాలుష్యం.. ఇలా మానవ కార్యకలాపాలు ప్రకృతి వ్యవస్థపై వరుస ఒత్తిళ్లను పెంచుతున్నాయి.

అందుకే ఇప్పుడు ప్రశ్న ఒక్కటే..

ఈ పాపం ఎవరిది..?

అభివృద్ధి పేరుతో ప్రకృతికి గాయం

అభివృద్ధి అవసరం. రహదారులు, పరిశ్రమలు, గృహాలు, మౌలిక వసతులు కూడా అవసరమే. కానీ అభివృద్ధి కోసం సహజ వనరులను ఎంతవరకు వినియోగించాలి? వాటి పునరుత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని మించి వినియోగిస్తే వచ్చే పరిణామాలేంటి? అనే ప్రశ్నలు ఇప్పుడు కీలకంగా మారుతున్నాయి.

అడవులు కేవలం చెట్ల సమూహం కాదు. అవి వర్షపాతం, నేల తేమ, కార్బన్ నిల్వ, జీవవైవిధ్యం, నీటి చక్రం వంటి అనేక ప్రకృతి ప్రక్రియలకు ఆధారం.ఐక్యరాజ్యసమితి ఆధ్వర్యంలోని IPCC నివేదికలు భూమి వినియోగ మార్పులు, అడవుల నరికివేత, అస్థిరమైన భూవినియోగ పద్ధతులు భూక్షీణతకు ప్రధాన మానవ కారణాలని పేర్కొంటున్నాయి. భూక్షీణత ప్రభావాలు నేలకే పరిమితం కాకుండా నదులు, మంచినీటి వ్యవస్థలు, జీవవైవిధ్యంపైనా పడతాయని శాస్త్రీయ ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి.

కొండలు.. గుట్టలు.. గనుల తవ్వకాలు

కొండలు, గుట్టలు సహజంగా ఏర్పడిన భౌగోళిక నిర్మాణాలు మాత్రమే కాదు. స్థానిక జల ప్రవాహాలు, నేల స్థిరత్వం, వృక్షజాలం వంటి అంశాలతో వాటికి సంబంధం ఉంటుంది.ప్రత్యేకించి ఓపెన్‌ కాస్ట్ మైనింగ్‌లో భూమి వినియోగం, డ్రైనేజీ వ్యవస్థ, గాలి నాణ్యత, జీవావరణం వంటి అంశాలపై ప్రభావాలు ఉండవచ్చని భారత ప్రభుత్వానికి చెందిన మైనింగ్ సంబంధిత పత్రాలు పేర్కొంటున్నాయి.అందువల్ల "గనులు అంటే అభివృద్ధి" అనే ఒకే కోణంలో కాకుండా.. వాటి వల్ల స్థానిక నీటి వనరులు, భూగర్భ జలాలు, జీవావరణంపై పడే ప్రభావాన్ని కూడా అంచనా వేయాల్సిన అవసరం ఉంది.

ఎండ తీవ్రత.. ఇది కేవలం మనిషికే కాదు

వాతావరణ మార్పుల ప్రభావం ఇప్పుడు మనిషి జీవితానికే పరిమితం కాలేదు.భారత వాతావరణ విభాగం ప్రకారం 2024 భారతదేశంలో 1901 నుంచి నమోదైన అత్యంత వేడి సంవత్సరంగా నిలిచింది. 2024లో దేశ సగటు భూ ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత 1991–2020 సగటు కంటే 0.65°C ఎక్కువగా నమోదైంది. 2025 కూడా సాధారణం కంటే వెచ్చగానే ఉండి, 1901 తర్వాత ఎనిమిదో అత్యంత వేడి సంవత్సరంగా నమోదైంది.అయితే ప్రతి ప్రాంతంలో ప్రతి కాలంలో కనిపించే వేడి పెరుగుదలను ఒక్క కారణానికే ఆపాదించడం శాస్త్రీయంగా సరైంది కాదు. స్థానిక భూవినియోగ మార్పులు, పట్టణీకరణ, వాతావరణ మార్పులు, వర్షపాతం మార్పులు తదితర అంశాలు కలిసి ప్రభావం చూపుతాయి.

పశుపక్షాదులకు పెరుగుతున్న ముప్పు

వాతావరణం వేడెక్కడం, నీటి లభ్యత తగ్గడం, నివాస ప్రాంతాల మార్పు, అడవులు–సహజ ఆవాసాల క్షీణత వల్ల జీవవైవిధ్యంపై ఒత్తిడి పెరుగుతుంది.

IPCC ప్రకారం ఉష్ణోగ్రతలు, తీవ్రమైన వాతావరణ సంఘటనల మార్పులు అనేక జీవుల ఆహార లభ్యత, వలసలు, పునరుత్పత్తి కాలాలపై ప్రభావం చూపుతున్నాయి. అడవుల నరికివేత, కాలుష్యం, భూవినియోగ మార్పులు ఇప్పటికే జీవవైవిధ్యానికి ప్రధాన ఒత్తిళ్లుగా ఉన్నాయి.అంటే.. ప్రకృతిలో ఒక గొలుసులోని ఒక లింక్ బలహీనపడితే దాని ప్రభావం మిగిలిన జీవ వ్యవస్థపై కూడా పడే అవకాశం ఉంది.

జీవనదులు ఎండిపోతే.. భూగర్భ జలాలకు ఏమవుతుంది?

నదులు, వాగులు, చెరువులు, తడిబయళ్లు కేవలం ఉపరితల నీటి వనరులు కావు. ఇవి అనేక ప్రాంతాల్లో భూగర్భ జల వ్యవస్థతో పరస్పర సంబంధం కలిగి ఉంటాయి.భూగర్భ జలాలు అధికంగా తోడివేయడం వల్ల కొన్ని ప్రాంతాల్లో నదులకు సహజంగా చేరే బేస్‌ఫ్లో కూడా తగ్గే అవకాశం ఉందని శాస్త్రీయ పరిశోధనలు చూపించాయి. గంగా నదిపై జరిగిన ఒక అధ్యయనం భూగర్భ జలాల నిల్వ తగ్గుదలతో నదీ బేస్‌ఫ్లో తగ్గుదల, వేసవి కాలంలో నదీ ప్రవాహం తగ్గుదల మధ్య సంబంధాన్ని గుర్తించింది.అంటే భూగర్భ జలాలు తగ్గడం – నదీ ప్రవాహం తగ్గడం – పర్యావరణ వ్యవస్థ బలహీనపడడం ఒకదానితో మరొకటి సంబంధం కలిగిన సమస్యలుగా మారవచ్చు.

దేశవ్యాప్తంగా భూగర్భ జలాల పరిస్థితి ఏంటి?

కేంద్ర భూగర్భ జల మండలి (CGWB) 2024 అంచనా ప్రకారం దేశంలో వార్షిక భూగర్భ జల రీచార్జ్ 446.90 బిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లు, వార్షికంగా వినియోగించదగిన వనరు 406.19 బిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లు, 2024లో వార్షిక భూగర్భ జల ఉపసంహరణ 245.64 బిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లుగా అంచనా వేసింది.అదే సమయంలో దేశంలోని 6,746 అంచనా యూనిట్లలో 751 యూనిట్లు ఓవర్-ఎక్స్‌ప్లోయిటెడ్, 206 క్రిటికల్, 711 సెమీ-క్రిటికల్ కేటగిరీల్లో ఉన్నాయని CGWB పేర్కొంది.ఇది ప్రతి గ్రామంలో భూగర్భ జలాలు తగ్గిపోతున్నాయనే అర్థం కాదు. ప్రాంతానుసారం పరిస్థితులు గణనీయంగా మారుతాయి. అయితే నీటి వినియోగం, రీచార్జ్, వర్షపాతం, భూవినియోగం మధ్య సమతుల్యత అవసరమని ఈ గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి.

అయితే అసలు దోషి ఎవరు?

ప్రకృతిని నిందించలేం.వర్షం తగ్గిందని మాత్రమే చెప్పలేం. ఎండలు పెరిగాయని మాత్రమే చెప్పలేం.ఎందుకంటే ప్రకృతి మార్పులతో పాటు మనిషి భూవినియోగ విధానం కూడా మారింది.

* అడవులను తొలగించడం

* కొండలు, గుట్టలను విచ్చలవిడిగా తవ్వడం

* గనుల విస్తరణ

* నీటి వనరులను ఆక్రమించడం

* భూగర్భ జలాలను అధికంగా వినియోగించడం

* సహజ వాగుల ప్రవాహ మార్గాలను మార్చడం

* చెరువులు, కుంటలను క్రమంగా కోల్పోవడం

* కాలుష్యాన్ని పెంచడం

* కాంక్రీట్ విస్తరణతో వర్షపు నీరు భూమిలోకి చొచ్చుకుపోయే అవకాశాలను తగ్గించడం ఇవన్నీ కలిసి ప్రకృతి సమతుల్యతపై ఒత్తిడిని పెంచుతున్నాయి.

ఇది ప్రకృతి విసిరిన ప్రమాద ఘంటికా?

అవును.. కానీ దాన్ని భయపెట్టే హెచ్చరికగా కాకుండా శాస్త్రీయ హెచ్చరికగా చూడాలి.ప్రకృతి వ్యవస్థలు ఒకదానితో ఒకటి అనుసంధానమై ఉంటాయి. భూమి వినియోగ మార్పులు, వాతావరణ మార్పులు, నీటి కొరత, జీవవైవిధ్య నష్టం పరస్పరం ఒకదానిని మరొకటి తీవ్రతరం చేయగలవని IPCC శాస్త్రీయ సమీక్షలు చెబుతున్నాయి.అందుకే ఇప్పుడు అవసరమైనది అభివృద్ధిని ఆపడం కాదు.. ప్రకృతిని నాశనం చేయకుండా అభివృద్ధి చేయడం.ఇప్పటికైనా మేల్కోవాల్సిన సమయం అడవిని కాపాడటం అంటే కేవలం చెట్టును కాపాడటం కాదు.

నీటిని కాపాడటం.నేలను కాపాడటం.

జీవవైవిధ్యాన్ని కాపాడటం.భవిష్యత్ తరాల జీవనాన్ని కాపాడటం.

కొండను కాపాడటం అంటే ఒక భౌగోళిక నిర్మాణాన్ని కాపాడటం మాత్రమే కాదు.. దాని చుట్టూ ఉన్న జలచక్రాన్ని, నేల తేమను, జీవావరణాన్ని కాపాడటం.చెరువును కాపాడటం అంటే ఒక నీటి గుంటను కాపాడటం కాదు.. భూగర్భ జలాల భవిష్యత్తుకు భరోసా కల్పించడం.ప్రకృతి మనకు శత్రువు కాదు.. మన జీవనానికి పునాది.అందుకే ప్రశ్న ఇప్పుడు "ప్రకృతి ఎప్పుడు మారుతుంది?" అన్నది కాదు.

"మనిషి ఎప్పుడు మారుతాడు?" అన్నదే అసలు ప్రశ్న.

ప్రకృతి ధర్మాన్ని కాపాడుకోవడం ఇక పర్యావరణ పరిరక్షణ కార్యక్రమం మాత్రమే కాదు.. మనిషి మనుగడకు అవసరమైన బాధ్యత.✍️మెటికల శ్రీనివాసరావు...