ఓటు హక్కుపై ప్రశ్నలు - ఎన్నికల సంఘంలోనే భిన్నాభిప్రాయాలు!

ఓటు హక్కుపై ప్రశ్నలు - ఎన్నికల సంఘంలోనే భిన్నాభిప్రాయాలు!

ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేశ్ కుమార్ చుట్టూ వివాదం.. 

10 నెలల్లో 14 అధికారిక అభ్యంతరాలు!

ఓటర్ల జాబితా సవరణ నుంచి సాఫ్ట్‌వేర్ నియంత్రణ వరకు.. ప్రజాస్వామ్య పారదర్శకతపై కీలక చర్చ

న్యూఢిల్లీ - అక్టోబర్ 13

ప్రజాస్వామ్యంలో ఓటు కేవలం ఒక గుర్తుపై వేసే ముద్ర కాదు. అది పౌరుడి రాజకీయ హక్కుకు, ప్రభుత్వాల ఏర్పాటులో ప్రజల భాగస్వామ్యానికి ప్రతీక. అటువంటి ఓటు హక్కును కాపాడాల్సిన రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థ భారత ఎన్నికల సంఘం. ఎన్నికలు స్వేచ్ఛగా, నిష్పక్షపాతంగా జరగాలంటే రాజకీయ పార్టీలకే కాదు.. ఎన్నికల ప్రక్రియను నిర్వహించే సంస్థపైనా ప్రజలకు విశ్వాసం ఉండాలి. అయితే ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేశ్ కుమార్ నాయకత్వంలోని ఎన్నికల సంఘం పనితీరుపై ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ వెలుగులోకి తెచ్చిన పరిశోధనాత్మక కథనం ఇప్పుడు దేశవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశమైంది.సెప్టెంబర్ 23, 2026న ప్రచురితమైన పరిశోధనాత్మక కథనం ప్రకారం, గత పది నెలల్లో ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి ఎన్నికల సంఘం తీసుకున్న పలు నిర్ణయాలపై కనీసం 14 సందర్భాల్లో అధికారికంగా అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశారు. కొత్త ఓటర్ల నమోదు, ఓటర్ల పేర్ల తొలగింపు, తొలగించిన పేర్ల పునరుద్ధరణ, ఓటర్ల డేటాబేస్ నిర్వహణ, సాఫ్ట్‌వేర్‌పై నియంత్రణ వంటి ఎన్నికల ప్రక్రియలో అత్యంత కీలకమైన అంశాలే ఈ అభ్యంతరాల్లో ప్రధానంగా ఉన్నాయి.ఇది కేవలం ఇద్దరు అధికారుల మధ్య అభిప్రాయభేదంగా కొట్టిపారేయదగిన విషయం కాదు. ఎన్నికల నిర్వహణలో నిర్ణయాలు ఎలా తీసుకుంటున్నారు? చట్టబద్ధమైన అధికారాలు ఎవరి చేతుల్లో ఉన్నాయి? ఓటర్ల జాబితా నిర్వహణలో స్థానిక అధికారుల నిర్ణయాలకు ఎంత ప్రాధాన్యం ఉంది? అర్హులైన పౌరుల ఓటు హక్కుకు సాంకేతిక వ్యవస్థ అడ్డంకిగా మారే అవకాశం ఉందా? అనే ప్రశ్నలను ఈ పరిణామాలు ముందుకు తెస్తున్నాయి.

14 అభ్యంతరాలు.. అసలు వివాదం ఏమిటి?

ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ ప్రెస్ పరిశీలించిన అధికారిక లేఖలు, అంతర్గత సమాచార మార్పిడి ఆధారంగా ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు కొన్ని కీలక నిర్ణయాలు తమకు ముందస్తుగా తెలియకుండా తీసుకున్నారని అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసినట్లు కథనం వెల్లడించింది. ఈ అభ్యంతరాల్లో కొన్నింటికి ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేశ్ కుమార్‌ కు కూడా ప్రతులు పంపినట్లు పేర్కొంది.ఎన్నికల సంఘంలో అంతర్గతంగా అభిప్రాయభేదాలు ఉండటం అసాధారణం కాకపోవచ్చు. కానీ అవి ఓటర్ల నమోదుకు, ఓటర్ల పేర్ల తొలగింపునకు, డేటా భద్రతకు సంబంధించినప్పుడు వాటి ప్రాధాన్యం పెరుగుతుంది. ఎందుకంటే ఈ నిర్ణయాల ప్రభావం అధికారుల కార్యాలయాలకే పరిమితం కాదు. అర్హుడైన పౌరుడు ఓటు వేయగలడా లేదా అన్న దానిపైనా ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంటుంది.ఈ అభ్యంతరాలు నమోదైనంత మాత్రాన ఎన్నికల సంఘం తీసుకున్న ప్రతి నిర్ణయం చట్టవిరుద్ధమని తేలిపోయినట్లు కాదు. అయితే వాటిపై సమగ్ర వివరణ ఇవ్వడం, నిర్ణయాల చట్టబద్ధతను ప్రజలకు అర్థమయ్యేలా వెల్లడించడం సంస్థాగత బాధ్యతగా నిలుస్తుంది.

ఫారం–6లో మార్పులు.. కొత్త ఓటరుకు అదనపు అడ్డంకులా?

కొత్తగా ఓటరుగా నమోదు కావాలనుకునే పౌరులు దరఖాస్తు చేసుకునేందుకు ఉపయోగించే ఫారం–6లో మార్పు ఈ వివాదంలో కీలక అంశంగా మారింది.ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ ప్రెస్ కథనం ప్రకారం, 2026 జూలైలో మార్పు చేసిన ఫారం–6లో దరఖాస్తుదారుడి పేరు లేదా వారి తల్లిదండ్రులు,తాతముత్తాతల పేర్లు గత ప్రత్యేక సమగ్ర ఓటర్ల జాబితా (SIR)లో ఉన్నాయా అనే వివరాలను అడిగే ప్రకటన చేర్చారు.ఆ ప్రశ్నకు సమాధానం ఇవ్వకుండా దరఖాస్తును ముందుకు తీసుకెళ్లడం సాధ్యం కాలేదని కథనం పేర్కొంది.ఈ మార్పుపై ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు అభ్యంతరం వ్యక్తం చేస్తూ, యువత,తొలిసారి ఓటు నమోదు చేసుకునేవారికి అనవసరమైన ఇబ్బందులు కలగవచ్చని హెచ్చరించినట్లు నివేదించింది.ఈ మార్పుకు చట్టబద్ధమైన ఆధారం ఏమిటి? అవసరమైన నిబంధనల ప్రక్రియ అనుసరించారా? పాత జాబితాల్లో కుటుంబ సభ్యుల వివరాలు లేని అర్హులైన యువతపై ఎలాంటి ప్రభావం పడుతుంది? అనే అంశాలకు స్పష్టత అవసరం.ఓటరు నమోదు ప్రక్రియలో అవసరమైన వివరాలను సేకరించడం ఒక అంశమైతే, చట్టం నిర్దేశించని అదనపు అడ్డంకులను సృష్టించకపోవడం మరో ముఖ్యమైన అంశం. ఈ రెండింటి మధ్య తేడాను ఎన్నికల సంఘం స్పష్టంగా వివరించాల్సిన అవసరం ఉంది.

13 కోట్లకు పైగా పేర్ల తొలగింపు.. సంఖ్య వెనుక ఉన్న ప్రశ్నలు

ప్రత్యేక సమగ్ర ఓటర్ల జాబితా సవరణ (Special Intensive Revision — SIR) ప్రక్రియ 2025 జూన్‌లో బిహార్‌లో ప్రారంభమై, అనంతరం ఇతర రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు విస్తరించింది. ఈ ప్రక్రియలో 30 రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన ముసాయిదా ఓటర్ల జాబితాల నుంచి 13 కోట్లకు పైగా పేర్లు తొలగించబడినట్లు ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ సెప్టెంబర్ 25 కథనం పేర్కొంది.అయితే ఈ సంఖ్యను చూసి తొలగించిన ప్రతి పేరు అక్రమమని లేదా అర్హుడైన ప్రతి ఓటరును తొలగించారని నిర్ధారించడం సరికాదు. అదే సమయంలో, ఇంత పెద్ద స్థాయిలో జాబితా సవరణ జరిగినప్పుడు ప్రతి తొలగింపునకు స్పష్టమైన కారణం, సంబంధిత వ్యక్తికి సమాచారం, అభ్యంతరం తెలిపే అవకాశం, అప్పీల్ ప్రక్రియ అందుబాటులో ఉండటం అత్యంత కీలకం.మరణించినవారు,శాశ్వతంగా వేరే ప్రాంతానికి వెళ్లినవారు, ఒకటి కంటే ఎక్కువ చోట్ల నమోదైనవారి పేర్లను సరిచేయడం ఓటర్ల జాబితా నిర్వహణలో అవసరమైన భాగం. కానీ అర్హులైన పౌరుల పేర్లు పొరపాటున తొలగిపోతే వాటిని తిరిగి చేర్చే ప్రక్రియ కూడా సమర్థంగా పనిచేయాలి.అందువల్ల అసలు ప్రశ్న పేర్లు తొలగించారా లేదా అన్నదానికే పరిమితం కాదు. ఎన్ని పేర్లు ఏ కారణంతో తొలగించారు? ఎన్ని అభ్యంతరాలు వచ్చాయి? ఎన్ని పేర్లు తిరిగి చేర్చారు? ఎంతమంది దరఖాస్తుదారుల సమస్యలు పరిష్కారం కాకుండా మిగిలాయి? అనే వివరాలే ప్రక్రియ పారదర్శకతను అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడతాయి.

ఓటర్ల డేటాబేస్‌పై నియంత్రణ.. అధికార కేంద్రీకరణ ప్రమాదమా?

ఈ వివాదంలో మరో కీలక అంశం ఓటర్ల జాబితాకు సంబంధించిన సాంకేతిక వ్యవస్థలు, డేటా బేస్ నిర్వహణపై నియంత్రణ.ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు ఓటర్ల డేటాబేస్ నిర్వహణ ఢిల్లీలోని కేంద్ర కార్యాలయం వైపు కేంద్రీకృతమవుతోందని, రాష్ట్రస్థాయి అధికారుల పర్యవేక్షణ, ప్రాప్యతపై సమస్యలు ఏర్పడవచ్చని అభ్యంతరాలు తెలిపినట్లు ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ కథనం పేర్కొంది. ఎన్నికల జాబితాల సాంకేతిక వ్యవస్థల పర్యవేక్షణలో మార్పులపైనా వారు ప్రశ్నలు లేవనెత్తినట్లు వెల్లడించింది.గోవాలో 97 మంది దరఖాస్తుదారులకు సంబంధించి, స్థానిక ఎన్నికల నమోదు అధికారి వారు అర్హులని గుర్తించి అవసరమైన పత్రాలను పరిశీలించినప్పటికీ, సాఫ్ట్‌వేర్‌లో ఆ నిర్ణయాలను నమోదు చేయలేకపోయిన సందర్భాన్ని అక్టోబర్ 12న ప్రచురించిన మరో కథనం ప్రస్తావించింది.ఈ ఉదాహరణ ఒక కీలకమైన పరిపాలనా ప్రశ్నను లేవనెత్తుతోంది: చట్టబద్ధమైన అధికారమున్న అధికారి ఒక పౌరుడి అర్హతను పరిశీలించి నిర్ణయం తీసుకున్నప్పుడు, సాంకేతిక వ్యవస్థ ఆ నిర్ణయాన్ని నమోదు చేయకుండా అడ్డుకుంటే బాధ్యత ఎవరిది?డిజిటల్ వ్యవస్థలు తప్పులను తగ్గించడానికి, సమాచారాన్ని సమర్థంగా నిర్వహించడానికి ఉపయోగపడాలి. కానీ సాఫ్ట్‌వేర్ నిర్ణయ ప్రక్రియకు సహాయకంగా ఉండాలి తప్ప, చట్టబద్ధమైన అధికారుల నిర్ణయాలను సమీక్షించలేని లేదా అధిగమించలేని విధంగా మార్చకూడదు. సాంకేతిక లోపాలు తలెత్తినప్పుడు వాటిని సరిదిద్దే విధానం, అధికారుల మధ్య బాధ్యతల విభజన, డేటా మార్పులపై ఆడిట్ వ్యవస్థ స్పష్టంగా ఉండాలి.

ఎన్నికల సంఘం సమాధానం.. అభ్యంతరాలు అంగీకరించినట్టేనా?

సెప్టెంబర్ 24న వెలువడిన తదుపరి కథనంలో, ఎన్నికల సంఘం ఈ లేఖల ఉనికిని, తేదీలను, విషయాలను ఖండించలేదని ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ తెలిపింది. అయితే కమిషనర్ల మధ్య భిన్నాభిప్రాయాలను నిర్ణయాలు తీసుకునే ప్రక్రియలో భాగంగా అభివర్ణిస్తూ, గత ఏడాది తీసుకున్న నిర్ణయాలన్నీ ఏకగ్రీవంగానే జరిగాయని ఎన్నికల సంఘం పేర్కొన్నట్లు కథనం వెల్లడించింది.ఇక్కడ రెండు విషయాలను వేర్వేరుగా చూడాలి. మొదటిది, ఇద్దరు కమిషనర్లు అధికారికంగా అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశారనే విషయం. రెండోది, ఆ అభ్యంతరాలున్నప్పటికీ తుది నిర్ణయాలు ఏకగ్రీవంగా జరిగాయని ఎన్నికల సంఘం చెప్పిన విషయం.తుది నిర్ణయాలు ఏకగ్రీవంగా జరిగాయని చెప్పడం మాత్రమే ప్రతి అభ్యంతరానికి సమాధానం ఇచ్చినట్లుకాదు. అదే సమయంలో, అభ్యంతరాలు నమోదయ్యాయని చెప్పి తుది నిర్ణయాలన్నీ చట్టవిరుద్ధమని కూడా తేల్చలేం. ఏ అంశంపై ఏ అధికారం ఉపయోగించారు? అభ్యంతరాలను ఎలా పరిశీలించారు? ఏ మార్పులకు ఏకగ్రీవ ఆమోదం లభించింది? అనే ప్రశ్నలకు పత్రాల ఆధారంగా సమాధానాలు లభిస్తేనే పూర్తి చిత్రం స్పష్టమవుతుంది.

జ్ఞానేశ్ కుమార్ నియామక విధానం.. స్వతంత్రతపై చర్చ

ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ నియామక విధానం కూడా ఈ విస్తృత చర్చలో భాగమైంది. 2023 చట్టం ప్రకారం ఏర్పాటైన ఎంపిక వ్యవస్థలో ప్రధానమంత్రి, కేంద్ర హోంమంత్రి, లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు సభ్యులుగా ఉంటారు. ఈ వ్యవస్థలో ప్రభుత్వానికి ఉన్న ప్రాధాన్యంపై గతంలోనే ప్రతిపక్షం అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేసింది.అయితే నియామక విధానంపై రాజకీయ లేదా న్యాయపరమైన విమర్శలు ఉన్నాయనే కారణంతో ఒక నిర్దిష్ట నిర్ణయం చట్టవిరుద్ధమని స్వయంచాలకంగా చెప్పలేం. నియామక ప్రక్రియకు సంబంధించిన చట్టపరమైన ప్రశ్నలు, ఎన్నికల సంఘం రోజువారీ నిర్ణయాల చట్టబద్ధత, కమిషనర్ల మధ్య అంతర్గత అభ్యంతరాలు వేర్వేరు అంశాలు.ఈ మూడింటినీ కలిపి ఒకే నిర్ణయానికి రావడం కంటే, వాటికి సంబంధించిన పత్రాలు, చట్టాలు, అధికారిక వివరణలను విడివిడిగా పరిశీలించడం ప్రజాస్వామ్య చర్చకు ఉపయోగకరం.

కేరళలో పాత విజిలెన్స్ కేసు పునర్విచారణ.. ఆరోపణే తీర్పు కాదు

జ్ఞానేశ్ కుమార్‌ పై చర్చకు మరో కోణం 2006 నాటి కేరళ రహదారి ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన ఆరోపణ. అక్టోబర్ 5న ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ ప్రచురించిన కథనం ప్రకారం, అప్పట్లో కేరళ ప్రజాపనుల శాఖ కార్యదర్శిగా పనిచేసిన కుమార్‌కు సంబంధించిన ఆరోపణలపై విజిలెన్స్ విచారణను తిరిగి ప్రారంభించాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఆదేశించింది.ఈ వ్యవహారం మలేషియా ఇంజినీర్ లీ సీ బీన్ మరణం, ఆయన రాసినట్లు చెప్పబడిన లేఖ, రహదారి ప్రాజెక్టు నిర్వహణకు సంబంధించిన ఆరోపణల నేపథ్యంలో గతంలో విచారణకు వచ్చింది. ఆ విచారణ తుది నిర్ధారణకు రాకుండా నిలిచిపోయిందని తాజా కథనం పేర్కొంది.ఇక్కడ అత్యంత ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే, పునర్విచారణకు ఆదేశించడం అనేది ఆరోపణ నిజమని నిరూపించడం కాదు. ఈ వ్యవహారంలో ఎవరి బాధ్యత ఎంత? ఆధారాలు ఏమి చెబుతున్నాయి? దర్యాప్తు తుది ఫలితం ఏమిటి? అన్నది అధికారిక విచారణ, సంబంధిత రికార్డులు, న్యాయపరమైన పరిణామాల ఆధారంగానే నిర్ణయించాలి.ఎన్నికల సంఘం పనితీరుపై జరుగుతున్న చర్చను ఈ పాత కేసుతో కలిపి వ్యక్తిగత దోష నిర్ధారణగా చూపడం వాస్తవిక జర్నలిజానికి అనుగుణం కాదు.

అక్టోబర్ 12 పరిణామం.. కేరళ అసెంబ్లీలో తొలగింపు తీర్మానం ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ ప్రెస్ ప్రచురించిన వార్త ప్రకారం, ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేశ్ కుమార్‌ను పదవి నుంచి తొలగించాలని కోరుతూ కేరళ శాసనసభలో తీర్మానం ప్రవేశపెట్టే చర్యకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సిద్ధమైంది. ఈ పరిణామం SIR ప్రక్రియపై కొనసాగుతున్న రాజకీయ, సంస్థాగత వివాదానికి మరో కోణాన్ని జోడించింది.అయితే ఒక రాష్ట్ర శాసనసభలో తీర్మానం ప్రవేశపెట్టడం లేదా ఆమోదించడం మాత్రమే ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ పదవి నుంచి తొలగింపును తక్షణమే అమలు చేసినట్లు కాదు. రాజ్యాంగం నిర్దేశించిన తొలగింపు ప్రక్రియకు ప్రత్యేకమైన నిబంధనలు ఉన్నాయి. కాబట్టి తీర్మానం స్వరూపం, దాని చట్టపరమైన ప్రభావం, తదుపరి చర్యలను వేర్వేరుగా పరిశీలించాలి.

ప్రజాస్వామ్యానికి అవసరమైనది.. విశ్వాసం, పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం ఎన్నికల సంఘంపై ప్రజలకు విశ్వాసం ఉండటం ప్రజాస్వామ్యానికి అత్యంత అవసరం.ఆ విశ్వాసం కేవలం ప్రకటనలతో ఏర్పడదు.ఓటర్ల జాబితా సవరణలో పారదర్శకత,ప్రతి నిర్ణయానికి చట్టబద్ధమైన ఆధారం,తప్పులను సరిచేసే అవకాశం,సాంకేతిక వ్యవస్థలపై స్వతంత్ర ఆడిట్, అధికారుల మధ్య బాధ్యతల స్పష్టత ద్వారా అది బలపడుతుంది.జ్ఞానేశ్ కుమార్ నాయకత్వంలోని ఎన్నికల సంఘంపై వెలువడిన పరిశోధనాత్మక కథనం లేవనెత్తిన ప్రశ్నలకు సమాధానాలు వ్యక్తులపై రాజకీయ విమర్శలతోనో,విమర్శకులను తోసిపుచ్చడంవల్లనో లభించవు.సంబంధిత పత్రాలు, అధికారిక వివరణలు, నిబంధనల ఆధారంగా లభించాలి.

దయచేసి దీనిని కూడా చదవండి ... https://studiobharat.com/group-gets-chair-alliance-municipal-seat

ఓటర్ల జాబితాలో అర్హుడైన ఒక్క పౌరుడి పేరు కూడా అన్యాయంగా తొలగిపోకూడదు. అదే సమయంలో, అనర్హమైన నమోదులు కొనసాగకుండా చట్టబద్ధమైన సవరణలు జరగాలి. ఈ రెండు లక్ష్యాల మధ్య సమతుల్యతే ఎన్నికల సంఘం బాధ్యతలో కీలకమైనది.ఎన్నికల సంఘం విశ్వసనీయతను నిర్ణయించేది ఎవరు దాని నాయకత్వంలో ఉన్నారనే అంశం ఒక్కటే కాదు; నిర్ణయాలు ఎలా తీసుకుంటున్నారు, అభ్యంతరాలకు ఎలా సమాధానమిస్తున్నారు, ఓటర్ల హక్కులను ఎంత సమర్థంగా కాపాడుతున్నారు అనే అంశాల సమాహారం.ప్రజాస్వామ్యంలో సంస్థలను ప్రశ్నించడం వాటిని బలహీనపరచడం కాదు. ఆధారాలతో ప్రశ్నించడం, పారదర్శక సమాధానాలను కోరడం, ఆరోపణలను నిర్ధారిత వాస్తవాల నుంచి వేరు చేయడం ప్రజాస్వామ్య జవాబుదారీతనానికి పునాది.చివరికి మిగిలే అసలు ప్రశ్న ఒక్కటే: ఓటర్ల జాబితా నిర్వహణలో ప్రతి అర్హుడైన పౌరుడి హక్కు రక్షించబడుతోందని ప్రజలకు నమ్మకం కలిగించే పారదర్శక వ్యవస్థ ఉందా?ఆ ప్రశ్నకు సమాధానం ఎన్నికల సంఘం ఇచ్చే వివరణల్లోనే కాదు.. దాని నిర్ణయాలను సమర్థించే పత్రాల్లో, అమలులో, ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండే జవాబుదారీతనంలో కనిపించాలి.